Od epoki brązu do średniowiecza
Cmentarz z okresu halsztackiego (700-400 lat p.n.e.) znajdujący się w skansenie archeologicznym w dzielnicy Raków
świadczy o istnieniu na dzisiejszym terenie miasta Częstochowy osadnictwa w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza.
Prawdopodobnie początki Częstochowy wiążą się z osadą i gródkiem broniącym brodu na Warcie. Pierwsza wzmianka o osadzie targowej,
położonej na pograniczu Małopolski i Wielkopolski, na skrzyżowaniu rzeki i ważnego szlaku międzydzielnicowego prowadzącego
z Krakowa przez Olkusz i Kalisz do Poznania, pochodzi z dokumentu biskupa krakowskiego Iwona, z roku 1220. Nazwę Częstochowa
po raz pierwszy wymienia przywilej wydany dla klasztoru w Mstowie. Przywilejem wydanym w Krzepicach w 1357 r. Kazimierz Wielki
lokuje Częstochowę na prawie magdeburskim.
W roku 1370 Częstochowa stała się lennem Władysława, księcia opolskiego. W 1377 r. Częstochowa zostaje określona jako miasto.
W 1382 r. książę Władysław Opolczyk w starym kościele na Jasnej Górze umieścił cudowny Obraz Najświętszej Maryi Panny,
przywieziony z Rusi, a opiekę nad nim powierzył sprowadzonym z Węgrzech Ojcom Paulinom. Do końca XVIII w. miasto równolegle
rozwija się (jedno z największych miast Małopolski, ośrodek kupiecki i rzemieślniczy) z osadą Częstochówka - klasztor Jasnogórski.
Potop Szwedzki
Najważniejszym wydarzeniem za czasów I Rzeczpospolitej było oblężenie Klasztoru Jasnogórskiego przez Szwedów
(18 listopad - 26 grudnia 1655 r.). Heroizm obrony spowodował, że 1 kwietnia 1656 r. król Jan Kazimierz
uznał Matkę Boską Częstochowską Królową Korony Polskiej. Tym samym Sanktuarium Częstochowskie stało się
najważniejszym Sanktuarium Narodowym. W 1717 r. Papież Klemens XI dokonał koronacji Cudownego Obrazu.
Kolejnym epizodem militarnym w dziejach Jasnej Góry była obrona twierdzy w latach Konfederacji Barskiej 1770-1772.
Dowódcą obrońców był Kazimierz Pułaski.
Na początku XVIII wieku, szybko rozwijająca się osada podklasztorna, położona przy drodze wieluńskiej, otrzymała
prawa miejskie jako Nowa Częstochowa.
Zabory i czas przemysłowego rozkwitu miasta
W 1793 r. Częstochowa włączona została do zaboru pruskiego. W 1807 r. zajęta przez wojska Napoleona.
Od 1813 r. miasto i klasztor włączono do zaboru rosyjskiego.
Wiek XIX był dla Częstochowy okresem niebywałego rozkwitu. Podstawę pod dynamiczny rozwój miasta dało połączenie Nowej
i Starej Częstochowy w jeden organizm miejski. Formalne zatwierdzenie tego faktu nastąpiło postanowieniem Rady Administracyjnej
Królestwa z 19 sierpnia 1826 roku, z równoczesnym nadaniem Częstochowie praw i przywilejów przysługujących miastom wojewódzkim.
Na czele nowego samorządu miasta stanął pierwszy prezydent Częstochowy - Józef Gąsiorowski.
Osią kompozycyjną zespolonego organizmu miejskiego stała się, wytyczona z rozmachem, arteria komunikacyjna, stanowiąca najkrótsze
połączenie Starego Miasta z klasztorem i Nową Częstochową i doprowadzająca masy pielgrzymów do celu ich wędrówki. Wysadzona
drzewami Aleja Najświętszej Maryi Panny stała się z czasem najbardziej charakterystycznym elementem miasta.
Na osi Alei wytyczono trzy place: przy Starym mieście przed kościołem św. Zygmunta - Nowy Rynek, w połowie drogi w kierunku
Jasnej Góry - plac św. Jakuba, przed klasztorem - Rynek Jasnogórski. Zlikwidowano wały i okopy stanowiące fortyfikacje ziemne
twierdzy jasnogórskiej a u stóp klasztoru założono parki miejskie.
Uruchomienie linii kolei warszawsko - wiedeńskiej w 1846 roku dało miastu nowy impuls rozwoju gospodarczego. Powstawały
liczne manufaktury i fabryki. Rozwinął się przemysł włókienniczy, metalurgiczny, drzewny, chemiczny. Częstochowa stała się
wówczas najszybciej rozwijającym się miastem Królestwa Polskiego, będąc znanym ośrodkiem metalurgii (Huta Hantkego),
włókiennictwa (francuskie, belgijskie i polskie zakłady włókiennicze), galanteryjnego (rozwojowi tej branży oraz zabawkarstwa
Częstochowa zawdzięczała nazwę "polska Norymberga"). W początkach XX w. Częstochowa była czwartym pod względem
wielkości ośrodkiem przemysłowym Królestwa Polskiego.
Dwudziestolecie międzywojenne
W 1918 r. Częstochowa stała się miastem II Rzeczpospolitej. Wpisała się w historię pomocą udzieloną Powstaniom Ślaskim 1919-1921.
Kilkuset ochotników walczyło także w obronie Warszawy w wojnie polsko-bolszewickiej. Częstochowa była także miejscem, w którym
ulokowano po zakończeniu wojny ok. 2 tys. wyższych rangą oficerów ukraińskiej Armii gen. Semena Petlury oraz większość resortów ukraińskiego rządu.
II Wojna Światowa
Wojska hitlerowskie zajęły miasto 3 września 1939 r. Dzień później masakra przeprowadzona przez Wehrmacht odebrała życie ponad
200 mieszkańcom. Pod Częstochową, w Mokrej w dniach 1-3 września doszło do jednej z największych bitew kampanii wrześniowej.
Ogromny dramat spotkał częstochowskich Żydów - zagłada "dużego getta" rozpoczęta 21 września 1942 r.
i kosztowała życie blisko 30 tys ludzi. Po Powstaniu Warszawskim Częstochowa stała się faktyczną stolicą Polski podziemnej.
Znajdowała się tu Komenda Główna AK wraz z jej dowódcą gen. Leopoldem Okulickim - Niedźwiadkiem. 16 stycznia 1945 r.
Częstochowa została zajęta przez wojska radzieckie.
Częstochowa współczesna
Po zakończeniu wojny, zapadła decyzja o budowie kombinatu metalurgicznego i uczynieniu z Częstochowy siedziby ogólnokrajowego
Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza.
Był to fakt o przełomowym znaczeniu dla miasta. W szybkim tempie powstawały osiedla nowej zabudowy mieszkaniowej, w tym dla ludności
napływowej znajdującej zatrudnienie w częstochowskich zakładach przemysłowych. Konieczność połączenia terenów Huty z terenami nowych
dzielnic mieszkaniowych zadecydowała o budowie linii tramwajowej, której przebieg stał się nową osią kompozycyjną organizmu miejskiego.
Dzisiejsza Częstochowa jest ćwierćmilionowym, ważnym ośrodkiem gospodarczym, kulturalnym, usługowym i administracyjnym
o znaczeniu regionalnym. Jest również ośrodkiem ruchu pątniczego, który corocznie odwiedzają miliony pielgrzymów.
|
